CERN’de (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) Avrupa Komisyonu’nun yedinci çerçeve programı (FP7) tarafından desteklenen 14 Avrupa Bilim Enstitüsü’nün yanı sıra Japonya ve Amerika Birleşik Devletleri’nden mühendis ve bilim insanlarının katılımıyla “Yüksek Parlaklık LHC Çalışması” adı altında bir çalıştay gerçekleştirildi. Bu çalıştayın amacı ise 2020 için LHC (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı) Parlaklığını yükseltme takviminin zeminini hazırlamak. Burada bahsedilen parlaklık bir hızlandırıcının performansını karakterize edilmesinde önemli bir değerdir. Birim zaman ve birim alan başına parçacıkların sayısı olarak da ifade edilebilen parlaklık kavramı, parçacık hızlandırıcısı için parçacıkların çarpışma oranını verir ve bu da böylelikle o hızlandırıcının performansını gösterir.
LHC, hâlihazırda Dünya’daki en yüksek parlaklıkla yüksek enerjili proton hızlandırıcısına sahip. Böylesine bir parlaklığa sahip hızlandırıcılar tabiatın en uç noktalarını incelemek isteyen fizikçiler için hayati önem taşımaktadır.
“Her saniye milyonlarca parçacık yüzlerce kez LHC’de çarpışıyor, bazı süreçlerle ise bir günde birkaç kez ilgilenebiliyorsunuz. Çok az gerçekleşen süreçlerde ekstra parlaklık daha hassas ölçümlerin yapılmasında ve yeni şeylerin keşfinde büyük farklılık yaratır.” şeklinde parlaklığın önemini CERN Araştırma Direktörü Sergio Bertolucci açıkladı.
Bu hafta gerçekleşen bu çalıştay ile projenin başlangıç tasarım aşaması başladı, günümüzdeki LHC parlaklığı değerinden 5-10 kat daha yüksek bir parlaklık hedefleniyor. Bu da günümüzdekinden çok daha net bir şekilde atom altı parçacıkların çarpışmalarının incelenebileceği anlamına geliyor. Bu tasarım çalışması CERN’deki diğer çalışmalarda olduğu gibi uluslararası bir işbirliği ile gerçekleşmekte. CERN-KEK (KEK, Japon Yüksek Enerji Hızlandırıcı Organizasyonu) işbirliğinin yanı sıra, Amerika Birleşik Devletleri LHC Hızlandırıcı Araştırma Programı (LARP) ile FP7 ile desteklenen farklı ülkelerden bilim insanları, bir araya gelerek tasarım çalışmalarını sürdürecekler.
Hedeflenen parlaklık oldukça yüksek ve böylesine parlaklığa sahip bir LHC yüksek alan magnetler, radyofrekans kaviteler ve elektriksel aktarma çizgilerini kapsayan alanlarda yeni teknolojilerin gelişmesini gerekli kılıyor. Tüm bu yeni bileşenler ise süperiletkenlik teknolojisi üzerine kurulu. Bilim insanları CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Deneyi’nin geliştirilmesi için gerekli teknolojiye ulaşmaya çalışırken yan teknoloji alanları da bu geliştirmeye paralel olarak ilerlemeler yaşanıyor.
Yüksek Parlaklık LHC çalışmasına siz de gönüllü olarak katılabilirsiniz, gönüllü olarak hesaplama projesi içinde yer almak için detaylar:
http://hilumilhc.web.cern.ch/HiLumiLHC/
Hazırlayan:
Gökhan Atmaca | http://www.twitter.com/kuarkatmaca | http://www.facebook.com/anadoluca
Kuark Bilim Topluluğu
High Luminosity LHC projesi: http://cern.ch/HiLumiLHC
LARP network: http://www.uslarp.org/
Topluluğumuzun ücretsiz bilim dergisi NetBilim’in son sayısını mutlaka okumalısınız! : http://www.netbilim.kuark.org/2011/10/netbilim-dergisi-ekim-2011-sayisi/
